Visit Armenia

Ինչպե՞ս կարող ենք օգնել Ձեզ

Ճարտարապետություն

Ճարտարապետություն

Ճարտարապետությունը հայկական ժառանգության առավել հարուստ մասն է, որը լայնորեն ճանաչված է որպես յուրօրինակ ներդրում միջազգային ճարտարապետության մեջ:  Ճարտարապետական նախագծման ավանդույթը հնագույն ծագում ունի. այն առաջացել է դեռևս Հայկական լեռնաշխարհում: Ուրարտական ժամանակաշրջանում՝ մ.թ.ա. 9-6 դարերում, հայ ճարտարապետությունը զարգացել և կատարելագործվել է: Ուրարտացիները հիշատակվում են իրենց բարձր չափանիշներին համապատասխանող քաղաքների (Արգիշթի, Տուշպա, Էրեբունի), արքունի համալիրների կառուցման և հարուստ ներքին հարդարման համար:
Նախաքրիստոնեական Հայաստանում քաղաքային ճարտարապետության ավանդույթները և արվեստի այլ ձևերը զարգացել են հնագույն հելլենիստական և հռոմեական արվեստի ազդեցության ներքո (Գառնու տաճարը Հայաստանում գոյություն ունեցող միակ հեթանոսական կոթողն է): Քրիստոնության՝ որպես պետական կրոն ընդունումից հետո՝ Հայաստանը թևակողեց ճարտարապետական զարգացման նոր փուլ, իսկ քաղաքային շենքերը և ճարտարապետության այլ ձևերը մտան երկարատև զարգացման նոր փուլ` պայմանավորված հին ավանդույթների պահպանմամբ:
Քրիստոնեության ընդունման վաղ շրջանում (5-7-րդ դարերում) Հայաստանում ընթացել է եկեղեցական ճարտարապետության զարգացում՝ տարբեր բազիլիկային գմբեթներով տների կառուցման միջոցով: Հայ ճարտարապետությունը իր ուրույն ազգային ոճն է ստեղծել տաճարների՝ Էջմիածին, Հռիփսիմե, Զվարթնոց, Գեղարդ կառուցման գործում: 9-14-րդ դարերի ընթացքում ստեղծվել են արվեստի նոր գլուխգործոցներ՝ Ամբերդը, Տաթևը, Աղթամարը, Մարմարաշենը, Սանահինը, Հաղպատը, Հաղարծինը, Գոշավանքը, Օհանավանքը, Հառիճավանքը և Նորավանքը: Միջնադարում հայ ճարտարապետության դրսևորման եզակի ձևեր էին համարվում խաչքարերը, որոնք լայնորեն օգտագործվում են Հայաստանում: Այստեղ հայտանաբերվել են նախապատմական մոնոլիտներ, որոնք ծիսական նշանակություն են ունեցել հեթանոսական կրոնի համար: Կարևորելով խաչի նշանակությունը քրիստոնեության տեսանկյունից՝ բազմաթիվ փայտե խաչեր են կառուցվել Հայաստանի տարբեր սրբավայրերում:
Փայտե խաչը խաչքարով փոխարինելու առաջին փորձերն իրականացվել են 4-7-րդ դարերում:
Սկսած Հայաստանի խորհրդայնացումից՝ 1920 թվականին, երկրում գերիշխում էին երկու հիմնական ճարտարապետական ուղղություններ՝ ազգայինը և դասականը: Այս երկակի ուղղությունները առաջացրել են հայկական ճարտարապետական տարբեր փուլեր՝ նույնիսկ խորհրդային կարճ ժամանակահատվածում: Այսօր յուրաքանչյուր ոք հեշտությամբ կարող է տեսնել այս երկու ուղղությունների տարբերությունները՝ ազգայինը՝ Հանրապետության Հրապարակի Կառավարության շենքերը, Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնը, Մատենադարանը, Հայոց մեծ Եղեռնի զոհերին հուշակոթողը, և դասականը՝ Մարզահամալիրը, Զվարթնոց օդանավակայանը և այլն: